حمل و نقل دریایی یکی از مهمترین شیوههای جابهجایی کالا در مقیاس جهانی است و از قرنها پیش نقشی اساسی در توسعهی تجارت بینکشورها ایفا کرده است. دریانوردی از دوران باستان به عنوان ابزار ارتباط تمدنها و تبادل کالاهای ارزشمند مانند ادویه، طلا و ابریشم مطرح بوده است. امروزه نیز بخش عمدهای از تجارت جهانی، یعنی بیش از ۸۰ درصد، از طریق دریا و بنادر انجام میشود.
ویژگی برجستهی حمل و نقل دریایی، ظرفیت بالای جابهجایی کالا در حجم زیاد و بهصرفه بودن آن نسبت به سایر روشها مانند حمل و نقل هوایی یا زمینی است. کشتیهای بزرگ باری میتوانند هزاران کانتینر را همزمان حمل کنند، که این ویژگی باعث کاهش هزینهی تمامشدهی هر واحد کالا در تجارت بینالملل میشود. به همین دلیل، کشورهای ساحلی معمولا سرمایهگذاری گستردهای در توسعهی بنادر و ناوگان کشتیرانی خود انجام میدهند.
از نظر اقتصادی، حمل و نقل دریایی نقش کلیدی در رشد صادرات و واردات دارد. بنادر به عنوان گرههای حیاتی تجارت جهانی عمل میکنند و کشورهایی که به بنادر مجهز و خطوط کشتیرانی پیشرفته دسترسی دارند، از مزیت رقابتی قابلتوجهی برخوردارند. به عنوان نمونه، بنادر بزرگ مانند شانگهای، روتردام و سنگاپور از مراکز مهم لجستیکی جهان محسوب میشوند که میلیونها تن کالا را سالانه جابهجا میکنند.
در زمینهی زیستمحیطی، اگرچه حمل و نقل دریایی در مقایسه با سایر روشها نسبتاً کممصرفتر است، اما همچنان چالشهایی مانند آلودگی آبها، انتشار گازهای گلخانهای و تصادفات دریایی وجود دارد که میتواند خسارات جبرانناپذیری به اکوسیستمهای دریایی وارد کند. به همین دلیل، سازمان دریانوردی بینالمللی (IMO) قوانینی برای کاهش آلایندهها و بهبود کارایی انرژی در کشتیها وضع کرده است. استفاده از سوختهای کمگوگرد، کشتیهای برقی و انرژیهای تجدیدپذیر از جمله راهکارهای نوین در این حوزه است.
از نظر فناوری، پیشرفتهای چشمگیری در صنعت کشتیرانی صورت گرفته است. امروزه بسیاری از کشتیها با سیستمهای هوشمند، ناوبری خودکار و کنترل از راه دور تجهیز شدهاند که باعث افزایش ایمنی و کاهش هزینههای انسانی میشود. همچنین، فناوری اینترنت اشیا و دادههای بزرگ (Big Data) در مدیریت مسیرها و زمانبندی حرکت کشتیها نقشی مهم ایفا میکنند.
در نهایت، حمل و نقل دریایی ستون فقرات اقتصاد جهانی محسوب میشود. بدون آن، زنجیرههای تأمین بینالمللی و تجارت چندجانبه عملاً مختل خواهند شد. با وجود چالشهای زیستمحیطی و نیاز به نوسازی فناوریها، آیندهی این صنعت به سمت پایداری، دیجیتالی شدن و هوشمندی بیشتر در حرکت است.
